Mắt âm dương là hiện tượng khác biệt giữa hai mắt về sắc độ, ánh sáng hoặc chiều hướng nhìn. Mắt âm dương có thật không là câu hỏi vừa mang tính y khoa vừa mang tính nhân tướng; trong phần mở này trả lời ngắn gọn: tồn tại về mặt quan sát, nhưng nguyên nhân và ý nghĩa cần phân biệt rõ giữa lý giải khoa học và luận tướng.
Từ góc độ y học, hiện tượng một mắt sáng, một mắt hơi mệt hoặc có màu trông khác nhau có thể do bất cân xứng về giác mạc, lệ đạo, màng mắt hoặc phản xạ ánh sáng; đó là hiện tượng thực thể. Trong nhân tướng học, "mắt âm dương" được hiểu là hai cửa sổ tâm hồn mang tính đối lập: một mắt dương rõ ràng, hướng thẳng, một mắt âm trầm hơn, nhìn lùi hoặc nhắm nửa vời — chuyên gia sẽ luận tính cách và vận mệnh dựa trên tổng thể gương mặt.

Mắt lệch sáng tối thường biểu hiện một đồng tử hoặc lòng trắng rõ hơn mắt kia; nhân tướng học cho rằng đây là dấu hiệu năng lượng nội ngoại không cân bằng. Mắt mở khác nhau là khi một bên mở to, một bên hẹp hơn; tướng học ý niệm người có bên dương (mạnh) và bên âm (ảnh hưởng nội tâm). Ánh mắt hướng vào trong nếu một bên hay nhìn lùi hoặc tránh ánh sáng, tướng học xem đó là chiều sâu cảm xúc, nhạy cảm hơn bình thường.
Quan sát trong điều kiện ánh sáng đều là bước đầu: đứng cách người cần xem khoảng 1–2 mét, ánh sáng mặt bằng, xem hai mắt có khác biệt về độ sáng, kích thước đồng tử, và hướng nhìn. Kiểm tra động tác nháy mắt quan sát số lần và trạng thái nhắm; nếu một bên hay nhắm nặng, đó là chỉ báo tướng. So sánh với các bộ vị khác như lông mày, sống mũi và trán để khẳng định: mắt âm dương phải được xem cùng tổng thể khuôn mặt mới cho kết luận nhân tướng chính xác.

Nội ngoại dị biệt thường mô tả người có một phần tính cách hướng ngoại, quyết đoán ở bên dương và một phần nội tâm, trầm tư ở bên âm; họ có thể linh hoạt trong giao tiếp nhưng dễ dao động cảm xúc. Nhạy cảm và quan sát người có mắt âm dương hay được nhận xét là tinh tế, nhìn người nhanh nhưng giữ kín suy nghĩ; khả năng thích ứng giúp họ thành công trong nghề đòi hỏi trực giác. Khó lộ cảm xúc một số trường hợp mắt âm dương liên quan tới cơ chế phòng thủ: họ không biểu lộ ngay, khiến người khác khó nắm bắt động cơ.
Mắt âm dương tốt hay xấu không thể khẳng định theo một chiều; trong nhân tướng học, mỗi đặc điểm đều có mặt lợi và hại tùy ngữ cảnh. Người có sự dị biệt âm-dương ở mắt thường có lợi thế về trực giác và linh hoạt xã hội nhưng dễ gặp hiểu nhầm, bị cho là hai mặt. Về y khoa, nếu khác biệt xuất hiện đột ngột hoặc kèm đau, mờ, cần khám bác sĩ chuyên nhãn khoa để loại trừ bệnh lý trước khi luận tướng.
Kiểm tra y tế là bước bắt buộc khi thấy khác biệt mới xuất hiện, nhằm loại trừ yếu tố bệnh lý. Cải tướng bằng biểu cảm: luyện tập giao tiếp mắt đồng đều khi nói chuyện, tập mở mắt nhẹ nhàng và điều chỉnh ánh mắt để giảm cảm giác đối lập. Ứng xử xã hội: người có mắt âm dương nên chủ động bộc lộ nội tâm khi cần, dùng lợi thế trực giác trong nghề nghiệp sáng tạo hoặc tư vấn. Cuối cùng, nhớ rằng tướng chỉ là một phần; tâm tính và thói quen sửa đổi được, nên kết hợp tự trau dồi và can thiệp y tế khi cần để có kết quả tốt nhất.